مرکز تحقیقات میکروب شناسی

باکتری شناسی-ویروس شناسی-بیوتکنولوژی-ژنتیک-بیوشیمی

آمبولیزاسیون (Embolization):

 آمبولیزاسیون چیست ؟
آمبو لیزاسیون  روشی برای بستن عروق خونی تغذیه کننده بافتهای بیماری زا دربدن می باشد.مواد گوناگونی برای بستن عروق استفاده می شوند . با توجه به نوع بیماری و بزرگی و کوچکی عروق و  اینکه به طور دائمی یا موقت باید بسته شوند از این مواد استفاده می شود .پس ازاینکه کاتتردر مدخل عروق مورد نظر که قرار است بسته شوندقرار گرفت، این مواد از طریق کاتتر به داخل عروق فرستاده می شوند . از این روش برای جلوگیری از خونریزیها و کنترل آن و بستن عروق تومور در حال رشد استفاده می شود . آمبولیزاسیون همچنین برای از بین بردن بد شکلی های شریانی - وریدی AVM)arteriovenous malformation) که یک ارتباط غیر معمولی بین شریان و ورید است ، کاربرد دارد . اصطلاح Embolization از embolus گرفته شده است ، که اشیایی می باشند که درجریان خون منتشر می شوند تا در داخل عروق جایگزین خون شوند . برای آمبولیزاسیون ، مواد مصنوعی یا دارویی ویژه ای طراحی شده اند تا عروق خونی را ببندند .

آمبولیزاسیون در چه مواردی استفاده می شود ؟

آمبولیزاسیون می تواند به عنوان تنها درمان بیماری ویا ترکیبی با سایر روشهای درمانی مثل جراحی یا پرتودرمانی باشد . بیشترین مورد استفاده آمبولیزاسیون ، به منظور کنترل خونریزیهای حاصل از صدمات ، تومور ، زخم معده و یا برخی دلایل دیگر که حالت اورژانس دارند می باشد . مخصوصاً این روش برای کنترل خونریزیهای داخل شکم و لگن که حاصل صدمات ایجاد شده در تصادفات است ، مناسب می باشد .در بستن عروق خونی تغذیه کننده تومورهایی که نمی توان با انجام جراحی آنها را خارج کرد و یا خارج کردن آنها سخت یا با ریسک بالا همراه است ( مثل سرطان کبد ) کمک کننده می باشد . همه تومورها برای ادامه رشد تغذیه خونی زیادی نیاز دارند . بعد از آمبولیزاسیون ، تومور کوچک می شود و یا اینکه آهسته تر از گذشته رشد می کند . در حال حاضر امکان ترکیب مواد آمبولیزاسیون با شیمی درمانی وجود دارد که موجب درمان بهتر تومور می شود .
تومورهای فیبروئید رحم ( fibroid tumors the uterus ) ، هر چند غیر بدخیم ، ممکن است سبب پریودهای قاعدگی طولانی یا قاعدگی با خونریزی شدید شوند . همچنین ممکن است سبب ایجاد درد در ناحیه لگن یا پشت شوند ، علاوه بر آن فشار روی مثانه یا روده ایجاد می کنند . آمبولیزاسیون می تواند روش جایگزین برای جراحی و خارج کردن رحم (hysterectomy) باشد . با توجه به این که فیبروئید تغذیه خونی زیاد دارد ، اگر این تغذیه خونی قطع شود ، این تومورها کوچک می شوند و یا حتی از بین می روند .
آمبولیزاسیون یک روش درمان عالی برای درمان AVM ها است . این ضایعات در هر قسمت از بدن ممکن است ایجاد شوند ، مثل مغز یا طناب نخاعی . AVM ها بایستی درمان شوند چون ارتباط غیر طبیعی شریان و ورید یک مسیر جریان کوتاه را ایجاد می کند و خون به قسمتهایی که لازم است و بایستی برسد ، نمی رود . از طریق این ارتباط غیرنرمال خون وارد سیستم وریدی شده و به سمت قلب بر می گردد . به خاطر وجود مشکلات زیاد درجراحی AVM ها ، آنها به طور معمول با آمبولیزاسیون درمان می شوند . یک AVM ابنرمالی نادری است که ممکن است سبب درد و اشکال در اعمال بدن شود .
  آمبولیزاسیون همچنین برای بستن یک آنوریسم ( یک قسمت بالن مانند که از دیواره رگ بیرون می زند ) ، در داخل مغز استفاده می شود که روشی جایگزین برای جراحی است . 
همانژیومها ( hemangiomas ) تومورهای با عروق خونی فراوان هستند که اغلب در صورت ایجاد می شوند و ممکن است پوست را تغییر شکل بدهند یا بی رنگ و یا بد رنگ کنند . آمبولیزاسیون روش معقولانه نسبت به جراحی و برداشتن همانژیوم است که ممکن است باعث بدشکلی شود . آمادگی قبل از آزمون قبل از انجام آزمون ، آزمایش خون بایستی داده شود تا نحوه کارکرد کلیه ها معلوم شود و نیز زمان انعقاد خون نیز مشخص شود .
ممکن است درجدول زمانی مصرف داروها تغییری داده شود . بیمار بایستی توسط رادیولوژیست قبل از انجام آزمون معاینه شود . بعد از نیمه شب تا زمان اجرای آزمون بیمار چیزی نخورد و نیاشامد ، مگر اینکه طور دیگری دستور داده شده باشد . قبل از انجام آمبولیزاسیون ، سونوگرافی ، سی تی اسکن و MRI به عنوان مراحل اولیه درمان بایستی انجام شود .


تجهیزات آمبولیزاسیون چه می باشند ؟
آمبولیزاسیون در بخش آنژیوگرافی انجام می شود. مواد متنوعی برای بستن عروق خونی استفاده می شود . برخی از آنها صرفاً برای بستن شریانهای کوچک و یا شریانهای بزرگ ( بسته به اندازه مواد ) به کار می روند و برخی نیز به طور موقت و یا دائمی عروق را می بندند .


ژل فوم Gel foam :

 ماده اسفنجی ژلاتینی است که به قطعات ریز تقسیم می شود و به داخل شریان تزریق می شود و در مسیر شریان پیش می روند تا جایی که دیگر جلوتر نتوانند بروند و در این حالت ، شریان بسته می شود ( به مدت چند روز تا 2 هفته ) .ژل فوم به منظور کنترل خونریزی استفاده می شود تا علت آن تشخیص داده شده و درمان شود .


:Permanent Particulate agents 

شامل پلی ونیل الکل ( Polyvinyl alcohol ) یا PVA و ژلاتین هستند – کره های آغشته به پلیمر اکریلیک که در مایع به صورت معلق می باشند و به داخل جریان خون تزریق می شوند تا عروق کوچک را مسدود کند. این مواد برای بستن دائمی عروق استفاده می شوند . از آنها استفاده می کنند تا خونریزی را قطع کنند یا شریانهای تومور را مسدود کنند . این مواد اغلب برای آمبولیزه کردن تومورهای فیبرویید رحم استفاده می شوند .


کویلهای فلزی Metal Coils :

از فولاد ضد زنگ یا پلاتین ( platinum ) ساخته شده اند و ممکن است برای بستن شریانهای بزرگ به کار رود . اگر به طور دقیق کارگذاشته شوند، خونریزی یک شریان آسیب دیده را متوقف می کنند یا از ورود جریان خون شریانی به داخل آنوریسم جلوگیری می کنند . کویلها اندازه های متفاوت دارند و رادیولوژیست می تواند متناسب با اندازه شریان یکی از آنها را استفاده نماید .


:Liquid Sclerosiny agents

 مثل الکل ، با هدف تخریب بافت استفاده می شوند . این مواد ممکن است برای درمان بدشکلی بزرگ وریدی مطلوب باشند . این بدشکلی ها توسط این مایع پر می شوند تا لخته ایجاد کنند و به لایه داخلی ورید آسیب وارد کند . در موارد موفق وریدها مسدود می شوند و بدشکلی بسیار کوچکتر می گردد .


چسب Glue :

 به صورت مایع تزریق می شود تا در عروق کوچک رخنه کند وسفت شود . ماده آمبولیزه کننده بسیار موثر برای درمان AVM درمغز می باشد .


مواد آمبولیزه کننده چه کار می کنند ؟
مواد آمبولیزه کننده موقتی عروق خونی را برای مدت زمان کافی بسته نگه می دارد ( روزها تا هفته ها ) تا مشکل برطرف شود . برای مثال ، بعد از تصادفات ماشین ، آمبولیزه کردن توسط ژل فوم خونریزی داخلی را متوقف می کند . بعد از چند روز بدن ، آسیب وارده را بهبود می بخشد . در زمانی که ژل فوم حل می شود ، پروسه ترمیم بافت در محل صدمه انجام می شود تا از خونریزی مجدد جلوگیری کند . مواد آمبولیزه کننده دائمی عروق خونی را می بندند و سبب تشکیل اسکار در عروق خونی می شوند و جریان خون قطع می شود . در درمان AVM و تومورها ، این قطع شدن جریان خون مهم می باشد ، دراین موارد اگر مواد آمبولیزه کننده حل شوند ، مشکل می تواند دوباره عود کند. در همه روشهای آمبولیزاسیون ، رادیولوژیست ماده حاجب را در داخل عروق تزریق می کند تا پیشرفت کار را ملاحظه کند و در مورد اتمام آمبولیزاسیون تصمیم گیری کند . فیبروییدهای رحم و انواع دیگر تومورها ، شبیه همه بافتهای بدن ، به فراهم شدن یکنواخت اکسیژن و مواد غذایی احتیاج دارند که توسط شریانها به آنها می رسد و تغذیه می شوند .
به محض اینکه این تغذیه به واسطه آمبولیزاسیون قطع شود ، بافت شروع به از بین رفتن می کند و در موارد موفق ، رشد تومور کمتر می شود یا مواقعی از بین می روند .


آزمون چگونه انجام می شود ؟
اولین مرحله ، انجام آنژیوگرافی می باشد تا موقعیت دقیق خونریزی یا ابنرمالیتی مشخص شود . آرام بخش از طریق IV به بیمار تزریق می شود . در مواقعی بی حسی عمومی داده می شود . رادیولوژیست ناحیه ای از کشاله ران را که بر روی هیپ قرار دارد با داروی بی حسی موضعی بی حس می کند . پس از پانکچر شریان فمورال کاتتر وارد شریان می شود و تحت هدایت فلوروسکوپی به سمت ضایعه مورد نظر پیش می رود و به آن تا حد ممکن نزدیک می شود . با توجه به مکان و نوع ضایعه ممکن است از میکروکاتتر و میکروگایدوایر برای رسیدن به محل ضایعه استفاده کرد . این نوع کاتترها بیشتر در درمان AVM و آنوریسم های اینتراکرانیال کاربرد دارند . آنژیوگرام های لازم تهیه می شود و با توجه به نوع ضایعه ماده آمبولیزه کننده مناسب انتخاب شده و از طریق کاتتر تزریق می شود تا در موضع درمان قرار بگیرند . آنژیوگرام های کنترل انجام می شوند تا اینکه خونریزی کنترل شود یا مواد آمبولیزه کننده کافی درتومور یا مالفورماسیون عروق قرارگرفته باشند . در انتهای آزمون ، رادیولوژیست کاتتر را خارج کرده و محل پانکچر را کمپرس می کند . بیمار به مدت 6 تا 8 ساعت به استراحت مطلق نیاز دارد .


برای درمان فیبروئیدهای رحم ، شریان های تغذیه کننده رحم کاتتریزه می شوند و مواد آمبولیزه کننده تزریق می شوند . روش آزمون ممکن است سبب درد لگن شود که در طول آزمون با تزریق داروی مسکن از طریق IV یا اپیدورال کنترل می شود . در این نوع درمان ، پس از اتمام کار بیمار بایستی شب را در بیمارستان به سر برد .
برای درمان AVM اینتراکرانیال ، ابتدا یک تست کوچک از تزریق مواد آمبولیزه کننده در محل آمبولیزاسیون انجام می شود و عملکرد ندروپوژیکی بیمار تست می شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ ناحیه مهمی از مغز آسیب نبیند . در هر رگ تغذیه کننده AVM این مواد تزریق می شوند . AVM های بزرگ ممکن است نیاز به آمبولیزاسیون های متعدد در جلسه های مختلف داشته باشند تا درمان کامل شود . به عنوان مثال ، دو یا سه جلسه درمان در فواصل 2 تا 6 هفته انجام شود .


بیمار چه احساسی دارد ؟
در طول انجام آزمون بیمار هوشیار می باشد ولی درصورت لزوم مواد آرام بخش از طریق IV به بیمار تزریق می شود . در هنگام ورود کاتتر بیمار فشار مختصری را احساس می کند . بیشتر بیماران بعد از انجام آمبولیزاسیون دچار عوارض جانبی آن می شوند . درد بسیار شایع است و عمومی ترین عارضه آمبولیزاسیون است که به سهولت قابل کنترل با داروی تزریقی یا خوراکی می باشد . علت درد قطع شدن اکسیژن رسانی به محل درمان است . زنانی که آمبولیزاسیون تومورهای فیبروئید را انجام داده اند ، ممکن است درد یا انقباض عضله شدید داشته باشند ، البته نه درطول انجام آزمون ، بلکه هشت تا دوازده ساعت بعد از آن . در بعضی مواقع درد به مدت سه تا چهار روز طول می کشد و ممکن است نیاز به درمان تزریقی در بیمارستان داشته باشد . سردرد کمی در بیمارانی که آمبولیزاسیون AVM اینتراکرانیال انجام داده اند ایجاد می شود . بیشتر بیماران بعد از 24 ساعت از بیمارستان ترخیص می شوند . اما آنهایی که درد قابل توجهی دارند ، ممکن است لازم باشد تا 48 ساعت در بیمارستان تحت نظر باشند . اکثر بیماران فعالیتهای طبیعی شان را در طول هفته از سر می گیرند . امکان دارد رادیولوژیست بخواهد شرایط بیمار را 6 هفته بعد از آمبولیزاسیون ، همین طور 3 و 6 ماه بعد از آن چک کند . درحدود یک پنجم از بیماران درمان شده درفیبروئیدها ، ممکن است دوباره عوارض جانبی ، آشکار شود که به آن سندروم پس از آمبولیزاسیون ( Post Embolization syndrome ) گویند ، که شامل تب ( بیشتر از 102 درجه فارنهایت ) می شود و ممکن است همراه با کاهش اشتها و تهوع و استفراغ باشد . این سندروم ممکن است بعد از هر آزمون آمبولیزاسیون اتفاق بیفتد، اما بیشتر وقتی که تومور بزرگی آمبولیزه می شود احتمال ایجاد آن می باشد . علائم در طی سه روز معمولاً از بین می روند . هر چند بعضی مواقع طولانی تر می شوند و نیاز به درمان دارویی دارند . این علائم ، حاصل واکنش بدن به مواد تجزیه شده تومورها هستند و وقتی که تومورهای خیلی بزرگ آمبولیزه می شوند شایع تر هستند .


مزایا و خطرهای آمبولیزاسیون
مزایا :
- آمبولیزاسیون روش بسیار موثری در کنترل خونریزیها می باشد ، مخصوصاً در موارد اورژانس .
- در سراسر جهان درزنانی که با آمبولیزاسیون فیبروئید رحم درمان شده اند میزان موفقیت %85 و بیشتر گزارش شده است .
- آمبولیزاسیون به مراتب کمتر از عمل جراحی باز خطرناک و تهاجمی ( invasive ) است و مشکلات کمتری در ماحصل آن وجود دارد و بیمار به مدت کمی در بیمارستان بستری می شود ( اغلب فقط شب بعد از انجام آزمون ) . از دست دادن خون ( کاهش خون ) نیز در آن کمتر از درمان سنتی جراحی است و هیچ بریدگی جراحی واضحی وجود ندارد .
- این روش برای درمان تومورها و مالفورماسیونهای عروقی که نمی توان آنها را با جراحی خارج کرد و یا اینکه جراحی از ریسک بالایی برخوردار است ، به کار می رود .
- وقتی که آمبولیزاسیون برای درمان AVM اینتراکرانیال استفاده می شود ، تزریق مقدار کم مواد ،ریسک عدم کارکرد جدی مغز را به حداقل می رساند .


خطرها :
- همیشه این احتمال وجود دارد که ماده آمبولیزه کننده به طور اشتباه در عروق دیگری قرار بگیرد و موجب شود که به بافت نرمال اکسیژن نرسد . اگر این اتفاق در طی درمان AVM درمغز رخ دهد ، موجب سکته می شود .
- احتمال خطر عفونت بعد از آمبولیزاسیون وجود دارد ، حتی اگر آنتی بیوتیک به بیمار داده شده باشد .
- درصد کمی از زنان بدنبال آمبولیزاسیون تومورهای فیبروئید دچار آسیب رحم می شوند و ممکن است منجر به خارج کردن رحم شود . درموارد کمی در زنان بالای 45 سال ، در طی اولین سال آمبولیزاسیون فیبروئیدها ، یائسگی شروع می شود . اثر آمبولیزاسیون فیبروئید برروی بارداری به طور واضح معلوم نشده است . بیمارانی که می خواهند در آینده باردار شوند بایستی قبل از انجام آمبولیزاسیون با رادیولوژیست مشورت کنند .
- چون آنژیوگرافی قسمتی از درمان است ، احتمال واکنش به ماده حاجب وجود دارد .
- چون آنژیوگرافی قسمتی از درمان است ، احتمال آسیب کلیه در بیماران دیابتی یا بیماران با سابقه بیماری کلیه وجود دارد .

محدودیتهای آمبولیزاسیون چه می باشد ؟

از نظر تکنیکی ، آمبولیزاسیون موفق بدون آسیب به بافتهای نرمال نیاز دارد به اینکه کاتتر در موقعیت درست قرار بگیرد ، یعنی اینکه نوک کاتتر درمکانی واقع شود که مواد آمبولیزه کننده فقط در عروق تغذیه کننده ناحیه ابنرمال جایگزین شود . در درصد کمی از موارد ، از نظر تکنیکی اجرای آزمون غیر ممکن است چون کاتتر به طور دقیق در موقعیتی که باید باشد ، قرار نمی گیرد. نتیجه آمبولیزاسیون به فاکتورهای بسیاری بستگی دارد ، که شامل اندازه تومور ، مکان AVM و اینکه بیمار چگونه به نتیجه نگاه می کند ، می باشد . چندین جلسه از آمبولیزاسیون ممکن است نیاز باشد تا علائم حاصل از AVM کاهش یابد . فیبروئیدهای رحم در اکثریت موارد خوب پاسخ می دهند ، اما شاید %10 زنان بهبود نیابند .


منبع : Catheter Embolization     
 

+ نوشته شده در  جمعه بیست و سوم تیر 1385ساعت 13:49  توسط سید امیر عباس قدرت(B.S میکروبیولوژی)  |